Artykuł opracowany dla portalu internetowego http://eurologia.pl/

Autor: Tadeusz Hessel

 

Śródmiąższowe zapalenie pęcherza moczowego (ang. Interstitial Cystitis - skrót IC) / Zespół bólowy pęcherza  (ang. Painful Bladder Syndrome - skrót PBS)

 

Jest to złożona jednostka chorobowa powoduje przewlekły ból miednicy oraz częstomocz. Jej przyczyny w obecnej chwili nie są znane. Nie istnieje na ten moment możliwość całkowitego wyleczenia choć istnieją leki i terapie które mogą pomóc zmniejszyć dolegliwości.

 

Diagnoza opiera się przede wszystkim na wykluczeniu innych jednostek chorobowych mogących powodować tego typu objawy np. gruźlicy układu moczowo-płciowego, pęcherza popromiennego, pęcherza nadaktywnego etc.

 

  • Definicje Międzynarodowego Towarzystwa Kontynencji (ICS):

 

  • Zespół bólowy pęcherza (PBS)

“Ból nadłonowy związany z wypełnianiem pęcherza związany z innymi objawami takimi jak częstomocz i nokturia w przypadku braku cech infekcji lub innej ewidentnej patologii”.

 

      b) Śródmiąższowe zapalenie pęcherza moczowego

Definicja PBS plus “nieokreślone typowe cechy cystoskopowe oraz histologiczne”.

 

2) Epidemiologia:

 

Europejskie dane wskazują na występowanie tego zaburzenia u 18 osób na 100.000 osób, Amerykańskie nawet do 52-67.

 

3 ) Czynniki ryzyka:

  • Płeć - na IC są bardziej narażeni kobiety

  • Wiek - jest to choroba wykrywana najczęściej u osób powyżej 30 roku życia

  • Kolor skóry - osoby o jasnej karnacji i rudych włosach częściej chorują na IC

  • Każdy przewlekły zespół bólowy występujący w pacjenta zwiększa jego ryzyko zachorowania na IC.

 

4) Objawy:

  • Przewlekły ból miednicy

  • Parcia naglące na mocz

  • Częstomocz (nawet do 60 razy na dzień)

  • Ból podczas wypełniania się pęcherza oraz zmniejszenie się dolegliwości po oddaniu moczu

  • Ból okolicy krocza

  • Brak cech infekcji układu moczowego (ujemne wyniki posiewów moczu)

  • Niekiedy objawy u danej pacjentki/pacjenta są nasilane przez miesiączkę, siedzący tryb pracy, stres, przyprawy, alkohol, kawę etc.

 

 

 

5) Patomechanizmy powodujące IC:

  • Nadmierna aktywacja komórek tucznych (mastocytów)

  • Osłabienie warstwy nabłonka dróg moczowych w pęcherzu moczowym w szczególności warstwy glikozaminoglikanów (GAG). Pozwala to na nadmierne przenikanie substancji przez powierzchnię powodując zapalenie w warstwie mięśniowej pęcherza.

  • Stymulacja neuropochodna powodującja zapalenie o etiologii neurogennej

  • Toksyny lub alergeny w układzie moczowym.

 

6) Choroby współistniejące z IC:

  • Alergie

  • Zespół jelita drażliwego (IBS)

  • Fibromialgia

  • Zespół Sjogrena

  • Nieswoiste zapalenia jelit

  • Wulwodynia

  • Zespół przewlekłego zmęczenia

  • Choroby autoimmunologiczne.

 

7) Zaburzenia i powikłania wynikające z IC:

  • Zmniejszenie się objętości pęcherza moczowego z powodu istnienia przewlekłego stanu zapalnego co może prowadzić w rzadkich przypadkach nawet do jego marskości

  • Obniżenie jakości życia - IC znacząco utrudnia wykonywanie pracy, aktywność społeczną

  • Z powodu przewlekłego zespołu bólowego mogą pojawić się zaburzenia emocjonalne np. depresja

  • Zaburzenia czynności seksualnej

  • Krwiomocz

 

8) Diagnostyka:

 

Nie ma obecnie badania które bezpośrednio pozwala na jednoznaczne stwierdzenie IC. Dopiero po wykluczenie wielu innych stanów chorobowych można postawić to rozpoznanie.

 

  • Posiew moczu - pęcherz jest “złym świadkiem” tzn większość zaburzeń w obrębie pęcherza moczowego daje takie same objawy. Podstawowym zagadnieniem jest wykluczenie najczęstszej choroby jaką jest infekcja.

  • Badanie fizykalne w tym badanie ginekologiczne u kobiet oraz badanie stercza u mężczyzn

  • Cystoskopia z pobraniem wycinków oraz cytologia osadu moczu- pozwala na wykluczenie nowotworu pęcherza moczowego

  • Badanie urodynamiczne (wykluczenie obecności pęcherza nadaktywnego)

  • Ocena bólu (m.in. według standardowych kwestionariuszy)

  • USG jamy brzusznej w tym przede wszystkim ocena układu moczowego celem wykluczenia patologii tego obszaru.

  • Test potasowy - po podaniu dopęcherzowo roztworu chlorku sodu pacjent chorujący na PBS/IC powinien odczuć ból.

 

Wrzód Hunnera

Charakterystycznym objawem u 5-10% osób z IC jest obecność głębokiego owrzodzenia śluzówki w świetle pęcherza moczowego. Istnieje hipoteza, iż te obszary ubytków powodują dolegliwości bólowe np podczas dotykania ściany pęcherza.

 

9) Rozpoznanie IC według NIDDK (National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases)

Kryteria diagnostyczne:

1) Wrzód Hunnera lub wybroczyny widoczne w cystoskopii

2) Ból krocza/pęcherza lub częstomocz

Kryteria wykluczenia:

  • Pojemność pęcherza większa niż 350 ml

  • Brak parcia na pęcherz przy podaniu 150 ml podczas cystometrii (w trakcie badania urodynamicznego)

  • Nadaktywność wypieracza w trakcie cystometrii

  • Okres trwania objawów krótszy niż 9 miesięcy

  • Brak nokturii

  • Objawy zmniejszają się po podaniu antybiotyków, leków antycholinergicznych lub rozkurczowych

  • Ilość dziennych mikcji mniejsza niż 8

  • Bakteryjne zakażenie układu moczowego lub bakteryjne zakażenie stercza w okresie 3 poprzedzających miesięcy

  • Kamica układu moczowego

  • Opryszczka układu płciowego

  • Uchyłek cewki moczowej

  • Zapalenie pęcherza moczowego spowodowane cyklofosfamidem lub innym lekiem

  • Gruźlicze zapalenie pęcherza moczowego

  • Popromienne zapalenie pęcherza moczowego

  • Nowotwór macicy, pochwy, szyjki macicy lub cewki moczowej

  • Nowotwór pęcherza moczowego

  • Zapalenie pochwy

  • Wiek poniżej 18 lat

 

 

10) Leczenie:

Leczenie IC jest bardzo trudne z powodu niejasnej etiologii choroby.

 

  • Zastosowanie diety - unikanie potraw i napojów które nasilają / wywołują pogorszenie kontroli choroby np. kawy, czekolady, pomidorów, alkoholu, przypraw, napojów gazowanych

  • Ograniczenie stresu

  • Zaprzestanie palenia papierosów

  • Trening pęcherza moczowego tzn opóźnianie momentu oddania moczu

  • Ćwiczenia mięśni dna miednicy (rehabilitacja urologiczna)

  • Psychoterapia

  • Leki doustne np amitryptylina,  cymetydyna, hydroksyzyna, leki przeciwbólowe

  • Doustne podanie polisiarczanu pentosanu sodu bez lub z podskórnym podaniem heparyny

  • Wlewki dopęcherzowe z lidokainą i wodorowęglanem sodu, z polisiarczanem pentosanu sodu, z chondroityną, heparyną, dimetylosulfotlenekiem lub z kwasem hialuronowym

  • Dopęcherzowe podanie toksyny botulinowej

  • Usunięcie wrzodów Hunnera - u większości pacjentów usunięcie tych zmian pozwala na zmniejszenie objawów

  • Hydrodystensja pęcherza moczowego (rozciąganie pęcherza moczowego w znieczuleniu)- mechanizm leczniczy tego zabiegu nie jest znany, nie wszystkim on pomaga, część pacjentów odczuwa ulgę dopiero po paru tygodniach od zabiegu

  • Przezskórna elektryczna stymulacja nerwów (TENS), neuromodulacja

  • Powiększanie (augmentacja), usunięcie części lub całości pęcherza moczowego powinno być zarezerwowane jako leczenie ostatniego rzutu.

 

Najczęściej stosowanymi i uznanymi formami leczenia pozostaje farmakoterapia oraz leczenie dopęcherzowe (wlewki dopęcherzowe, zabiegi endoskopowe). Leczenie sterydami nie jest zalecane.