Artykuł opracowany dla czasopisma „NTM” : www.ntm.pl

Autor: Tadeusz Hessel

 

 

Potencjalna rola komórek macierzystych w leczeniu nietrzymania moczu.

 

1) Wstęp

 

Medycyna regeneracyjna wkracza na coraz to nowe pola. W prasie oraz telewizji słyszymy o coraz jej to nowych spektakularnych zastosowaniach. Obecnie jest to metoda stosowana w bardzo wielu dziedzinach medycyny, głównie w zakresie chorób krwi (hematologii). Obecnie dzięki prowadzonych szeroko badaniom klinicznym niesie ona także nadzieję na opracowanie nowej metody leczenia nietrzymaniem moczu, zarówno dla kobiet i mężczyzn. Na początku artykułu wyjaśnimy terminy medyczne używane w tekście. Następnie przedstawimy samą metodę leczenia oraz jej zalety, wady oraz perspektywy rozwoju.

 

2) Definicje, zarys medycyny regeneracyjnej

 

Komórki macierzyste (KM):

Komórki macierzyste to pierwotne, niewyspecjalizowane  komórki, które mają olbrzymi potencjał do namnażania się oraz wyjątkowe zdolności do przekształcania się w wyspecjalizowane komórki tworząc w ten sposób tkanki. Dzięki temu wykorzystuje się je od lat w medycynie odbudowując lub zastępując uszkodzone komórki. „ [1] Istnieje wiele rodzajów komórek macierzystych które mają różne zdolności do tworzenia nowych tkanek / komórek.

 

Medycyna regeneracyjna:

„stosunkowo nowa dziedzina medycyny, której celem jest leczenie za pomocą zastępowania komórek starych i chorych przez komórki młode (terapia komórkami macierzystymi, inżynieria tkankowa), lub regeneracja organizmu za pomocą terapii genowej.” [2]

 

Obecne zastosowania komórek macierzystych w medycynie:

  • Białaczki

  • Zespoły rozrostowe układu chłonnego, zespoły mielodysplastyczne

  • Nowotwory dziecięce takie jak np. guz Wilmsa, guz Ewinga

  • Dziedziczne zaburzenia układu odpornościowego [3]

 

Na ten moment jest prowadzonych bardzo wiele badań klinicznych celem zastosowania KM w leczeniu nietrzymania moczu. Nie jest to jeszcze metoda włączona do standardowego postępowania.

 

3) Próby zastosowania medycyny regeneracyjne w zakresie leczenia nietrzymania moczu

 

Badania w tym kierunku były prowadzone na myszach od 2001 roku. Podawano im różne rodzaje komórek macierzystych (KM) pochodzących z mięśni. Po raz pierwszy badania tego typu u ludzi wykonano w 2008 roku. Obecnie podaje się także KM pochodzące z tkanki tłuszczowej lub wyselekcjonowane z moczu. [5]

 

Według obecnie dostępnych badań 88 do 50% pacjentów podaje poprawę po terapii KM, zaś od 90 do 25% badanych osób podaje wyleczenie z NTM. [4]

Zalety leczenia nietrzymania moczu komórkami macierzystymi:

  • Zabiegi chirurgiczne są minimalnie inwazyjne (możliwe do wykonania w ramach chirurgii jednego dnia w znieczuleniu miejscowym!). Jest to niewątpliwa zaleta która umożliwia także leczenie zabiegowe pacjentów obciążonych.

  • Wykorzystuje się własną tkankę – eliminuje się przez to powikłania wynikające z użycia materiałów syntetycznych które występują np. po implantacji taśm czy też sztucznego zwieracza cewki moczowej.

  • Do tej pory wyniki badań potwierdzają małą ilość działań niepożądanych i powikłań po podaniu KM.

 

 

Wady:

  • Brak ustalonego/ustandaryzowanego schematu postępowania – które komórki są najlepsze do podawania: mięśniowe, tłuszczowe czy też inne ? W jakiej dawce trzeba je podawać ? Czy zabieg trzeba powtarzać, jeśli tak to jak często? Jakie urządzenia są najlepsze do tej procedury? Kto i kiedy jest najlepszym kandydatem do tej metody leczenia? Jak należy podawać komórki w okolicę mięśnia zwieracza cewki moczowej ? Ile KM i w jakiej formie należy podać w trakcie jednego zabiegu ?

  • Brak w obecnej chwili obiektywnej weryfikacji namnożenia się komórek macierzystych oraz dokładnego mechanizmu działania w obrębie zwieracza cewki moczowej.

  • Brak badań w kierunku przeszczepienia KM od innych osób (badania obejmują w tej chwili tylko podania własnych KM pacjenta).

  • Brak realnego kosztorysu – czy terapia KM będzie refundowana czy też będzie poza zasięgiem części populacji ?

  • Nie umiemy jeszcze odpowiedzieć na pytanie w jaki sposób KM mogą powodować ryzyko nowotworzenia w tej okolicy ciała.

  • Obecne badania koncentrują się na regeneracji mięśni – krytycy wskazują na to, iż być może uwaga naukowców powinna być także skierowana w kierunku unerwienia dna miednicy które także można spróbować „zregenerować” celem leczenia NTM.

 

  • Sposób przeprowadzenia zabiegu

 

Najpierw należy pobrać komórki macierzyste drogą biopsji – można je uzyskać z mięśnia np. z mięśnia naramiennego lub tkanki tłuszczowej. Następnie w laboratorium selekcjonuje się KM znajdujące się w/w tkankach i je hoduje. Po pewnym czasie, miliony KM wprowadza się drogą endoskopową do cewki moczowej i podaje igłą w kilka miejsc dookoła zwieracza. Można je podawać pod kontrolą wideoskopową, USG lub ciśnienia.

 

Schematyczne przedstawienie procedury – Obraz 1.png

a) pobranie materiału z mięśnia

b) selekcja KM

  • hodowla KM

    d) analiza KM

e) podanie KM

źródło: Miogenne komórki macierzyste – nowy materiał do wstrzyknięć okołocewkowych w leczeniu NTM, Brudzińska A. Przegląd Lekarski 65/2008

 

Endoskopowy obraz zwieracza cewki moczowej przed i po podaniu KM – w tym przypadku komórek pochodzenia tłuszczowego u mężczyzny po prostatektomii – Obraz 2.jpeg – źródło: Yamamoto T., International Journal of Urology 17(1):75 - 82 · Styczeń 2010 

 

Jak każdy zabieg chirurgiczny, mimo swojej małoinwazyjności samo pobranie i podanie KM może powodować powikłania takie jak:

  • Krwiak, obrzęk, ból, zapalenie w miejscu biopsji mięśnia

  • W obrębie zwieracza cewki moczowej może dojść także do powstania krwiaka po iniekcji KM.

  • W jednym z dostępnych badań doszło także do perforacji pęcherza moczowego [7]

 

 

5) Badanie prowadzone w ramach Uniwersytetu Jagiellońskiego

 

Również w Polsce prowadzono badania w tym kierunku. W latach 2009-2011 zespół naukowy pod przewodnictwem dr n. med. Klaudii Stangel-Wójcikiewicz z Kliniki Ginekologii i Onkologii Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie oraz Ośrodek Transplantacji UJCM przeprowadził podanie komórek macierzystych pochodzenia mięśniowego u 18 kobiet.

Komórki macierzyste pobierano w znieczuleniu miejscowym z mięśnia naramiennego. Następnie KM hodowano na specjalnej pożywce przez 6 tygodni. Do celu badania koniecznym było opracowanie nowego narzędzia chirurgicznego które w odpowiendi spósbo mogło podać komórki w okolicę zwieracza cewki moczowej. Zostało ono opracowane przez dr hab. inż. Maciej Petko oraz Dr Grzegorz Karpiel z AGH. Zawiesinę KM podawano w znieczuleniu miejscowym w okolicę zwieracza cewki moczowej na godzinę 3, 9 i 12. Po wykonaniu zabiegu 75% pacjentek zgłosiło poprawę objawów, 50% zostało wyleczonych z nietrzymania moczu.[4]

 

  • Obecnie prowadzone badania

 

KM w leczeniu NTM sponsorują już m.in. firmy produkujące sprzęt medyczny celem opracowania nowej, powszechnej technologii. Próby kliniczne prowadzi się obecnie u mężczyzn i kobiet a także u dzieci m.in. z wrodzonymi wadami pęcherza moczowego. W zakresie stosowanych komórek testuje się także różne rodzaje KM celem odpowiedzi na pytania które z nich będą najlepsze. [6] Nową drogą / formą terapii KM są hodowle „taśm” podcewkowych z własnych komórek. Jest to obecnie metoda która była badana jedynie u zwierząt laboratoryjnych. [7]

 

  • Wnioski

 

Medycyna regeneracyjna niesie ze sobą wielkie nadzieje dla osób cierpiących z powodu nietrzymania moczu. Jej niewątpliwą zaletą jest minimalna inwazyjność zabiegów i użycie własnych komórek jako materiału zamiast syntetycznych taśm/zwieraczy. W niektórych badaniach już nawet nie wykonuje się biopsji celem pobrania KM tylko selekcjonuje się je z moczu pacjenta.

 

Gdy wyniki leczenia KM metodą potwierdzą się w dalszych badaniach, to zapewne bardzo niedługo będzie już ona stosowana u szerokiej grupy pacjentek i pacjentów. Ciągle zasadniczym pytaniem pozostają realne koszty tej terapii i rzeczywiste statystyki występujących po nim powikłań.

 

 

[1]https://www.pbkm.pl/o-komorkach-macierzystych/komorki-macierzyste

[2]https://pl.wikipedia.org/wiki/Medycyna_regeneracyjna

[3] https://www.pbkm.pl/o-komorkach-macierzystych/gdzie-wykorzystuje-sie-komorki-macierzyste/lista-chorob-leczonych-km

[4] dr n. med. Klaudia Stangel-Wójcikiewicz, „Medycyna Regeneracyjna w leczeniu nietrzymania moczu”, WUJ Kraków 2014

[5]https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4294800/

[6]https://clinicaltrials.gov/ct2/results?term=Stem+Cell+Therapy+Urinary+Incontinence&Search=Search

[7]https://www.hindawi.com/journals/sci/2016/7060975/

 

Kategorie: Nietrzymanie Moczu