Artykuł opracowany dla portalu internetowego http://eurologia.pl/

Autor: Tadeusz Hessel

 

  • Podstawowa diagnostyka zaburzeń erekcji ( wzwodu )

 

  • Wstęp

 

Zaburzenia erekcji (ang. - erectile dysfunction - ED) to zespół zaburzeń polegających na trudności w uzyskaniu / utrzymaniu wzwodu pozwalającego na satysfakcjonujący stosunek seksualny. Mogą mieć one różne przyczyny które należy prawidłowo zidentyfikować celem wdrożenia odpowiedniego leczenia. Zaburzenia erekcji mogą znacznie obniżyć jakość życia. Nie należy ich lekceważyć gdyż mogą być m.in. objawem chorób sercowo-naczyniowych. Dodatkowe badania np. test sztywności prącia nie są rutynowo wykonywane u wszystkich pacjentów.

 

b) Wywiad

 

Celem tej części jest przede wszystkim ocena nasilenia choroby poprzez ustandaryzowane formularze (m.in. IIEF 5) oraz identyfikacja odwracalnych przyczyn ED np. leków. Ważne jest także wykluczenie przyczyn psychogennych ED. W trakcie zbierania wywiadu lekarz będzie także zadawać pytania na temat życia seksualnego pacjenta. Zabiegi, operacje, urazy oraz naświetlania okolicy miednicy mogą poważnie wpływać na sprawność seksualną stąd należy zawsze o nich poinformować urologa.

 

Grupy leków powodujące ED:

  • Leki antydepresyjne oraz inne leki psychotropowe (np. fluoksetyna, sertralina)

  • Leki antyhistaminowe (np hydroksyzyna)

  • Leki przeciwnadciśnieniowe oraz diuretyki (np. kaptopryl, hydrochlorotiazyd)

  • Leki stosowane w chorobie Parkinsona (np. lewodopa)

  • leki przeciwbólowe (np. kodeina, fentanyl etc.)

  • Leki antyandrogenowe (np. analogi i antagoniści GnRH)

 

Odwracalne cechy stylu życia mogące wpływać na sprawność seksualną:

  • Nikotynizm

  • Spożywanie alkoholu

  • Brak ćwiczeń fizycznych

  • Niezdrowa dieta

  • Nadwaga, otyłość

  • Wysoki poziom stresu

  • Zażywanie narkotyków

 

c) Badanie fizykalne

 

Każdorazowo należy wykluczyć podstawowe problemy anatomiczne np. prosta przepuklina pachwinowa może wpływać na funkcje seksualne. W skład badania fizykalnego wchodzi ocena jamy brzusznej, prącia, jąder, prostaty oraz także gruczołów sutkowych. Powinno się także wykonać pomiar ciśnienia tętniczego krwi oraz zmierzyć obwód pasa (celem wykluczenia zespołu metabolicznego).

 

Inne przyczyny ED wykrywane podczas badania fizykalnego:

  • stulejka

  • mikropenis

  • rak prącia

  • choroba Peyroniego

  • spodziectwo, wierzchniactwo

  • skrzywienie prącia (często prosi się pacjenta o wykonanie samemu zdjęcia prącia w warunkach domowych gdyż najczęściej prącie jest skrzywione w trakcie wzwodu)

 

Część z tych zaburzeń będzie wymagała zaopatrzenia chirurgicznego.

 

d) Badania laboratoryjne

 

ED może być spowodowane przez zaburzenia endokrynologiczne lub inne choroby przewlekłe. Ich diagnostyka wymaga wykonania oznaczenia i kontroli określonych czynników w organizmie.

 

W trakcie diagnostyki ED należy rutynowo oznaczać:

a) poziom lipidów

b) całkowity poziom testosteronu

c) test doustnego obciążenia glukozą

d) poziom PSA w wieku powyżej 45 lat

Do rozważenia jest także badanie poziomu kreatyniny, hemoglobiny glikowanej, hormonów tarczycy, prolaktyny i LH.

 

e) Kwestionariusze dotyczące zaburzeń wzwodu

Są to uznane na całym świecie narzędzia służące ocenie nasilenia choroby. Po włączeniu leczenia pozwalają także na ocenę jego skuteczności (np. ponowna ocena 4 tygodnie po rozpoczęciu zażywania wybranego leku).

 

2) Badania drugiego rzutu w diagnostyce ED

 

Obecnie u większości pacjentów podstawowy wywiad, badanie fizykalne oraz niektóre badania laboratoryjne pozwalają na właściwą diagnozę i osiągnięcie satysfakcjonujących wyników leczenia. Jest to spowodowane m.in. bardzo wysoką skutecznością dostępnej farmakoterapii. Bardziej szczegółowe badania są wymagane tylko u szczególnych populacji (grup) chorych które są wymienione poniżej.

 

2.1) Szczególne grupy pacjentów wymagające dodatkowej diagnostyki ED

  • Osoby z pierwotnym ED tzn osoby które nigdy nie miały erekcji

  • Młode osoby po urazie które mogą skorzystać z operacji naczyniowej lub rewaskularyzacji

  • Niepowodzenie leczenia pierwszego i drugiego rzutu

  • Część badań może być wykonana na żądanie pacjenta lub jego partnerki

 

2.2) Test nocnej sztywności prącia

 

Jest to coraz rzadziej stosowane badanie. Może być wykonany za pomocą specjalnej opaski lub urządzenia (np. Rigiscan). U zdrowego mężczyzny w ciągu nocy występuje około 5-6 wzwodów. Przerwanie danej części opaski założonej na prącie lub wzwody zarejestrowane w urządzeniu oznacza iż przyczyny ED są psychogenne. Ich brak wskazuje na organiczne przyczyny ED. Badanie powinno zostać przeprowadzone w trakcie dwóch lub trzech nocy.

 

2.3) USG Doppler

 

Pozwala ocenić przepływy krwi, zaawansowanie miażdżycy, ciśnienia krwi panujące w prąciu czy też stwierdzić przeciek żylny. W trakcie badania można podać środek powodujący erekcję i każdą fazę uzyskiwania wzwodu skontrolować w USG. Pozwala to na porównanie rozmiaru tętnic i przepływu krwi przed i po podaniu środka do ciał jamistych. USG Doppler może zdiagnozować naczyniową przyczynę ED.

 

2.4) Arteriografia tętnicy sromowej wewnętrznej/Arteriografia naczyń miednicy

 

Jest to rzadko używana metoda oceniająca pracę głównego tętnicy unaczyniającą okolicę erektogenną - głównie używana w przypadku młodych chorych po urazach. Pozwala to na odpowiednią kwalifikację chorego do właściwej operacji mikrochirurgicznej. W przypadku bardziej złożonych zaburzeń pacjent może wymagać oceny unaczynienia całej miednicy mniejszej.

 

2.5) Iniekcje do ciał jamistych

 

Podanie leku bezpośrednio do ciała jamistego powinno wyzwolić erekcję (niemożność zgięcia penisa). Po podaniu leku można stwierdzić obiektywnie skrzywienie prącia lub brak reakcji. Najczęściej jednak to badanie łączy się z jednoczasowym USG.

 

2.6) Kawerzonometria, kawerzonografia

Jest to pomiar ciśnienia naczyniowego w ciałach jamistych. Do ciała jamistego wkłuwa się wenflon. Pozwala to na oceną przecieku żylnego pod kontrolą RTG. Jest to rzadko używane badanie, wykonywane przede wszystkim u osób kwalifikowanych do leczenia operacyjnego.

 

2.7) Badanie przewodnictwa nerwowego (elektroneurografia, ENG)

Jest to badanie pozwalające na ocenę czynności nerwów i ewentualną diagnozę choroby neurologicznej mogącej powodować ED.

 

2.8) Badanie odruchu opuszkowo-jamistego (ocena czynności nerwów zaopatrujących prącie)

Jest to odruch rdzeniowy polegający na zaciśnięciu się zwieracza odbytu po uciśnięciu członka lub łechtaczki. Jego brak wskazuje na uszkodzenie nerwów rdzeniowych na poziomie S2-S4.

 

2.9) Kompleksowa diagnostyka psychologiczna

 

W przypadku ciężkich zaburzeń erekcji o charakterze psychogennym pacjent powinien zostać skonsultowany przez psychiatrę/psychologa/psychoterapeutę/seksuologa celem wdrożenia właściwego leczenia.

3) Inne badania drugiego rzutu używane do diagnostyki ED zalecane przez poszczególne ośrodki:

 

3.1) Badanie czucia wibracji (biotesjometria prącia)

Ten test używa wibracji elektromagnetycznych celem oceny czynności unerwienia żołędzi oraz trzonu prącia. Celem badania jest wykrycie zaburzeń czucia które występuje m.in. w neuropatii cukrzycowej.

 

3.2) Angiografia metodą rezonansu komputerowego

Jest to badanie obrazowe wykonywane metodą rezonansu w trakcie którego ocenia się szczegółowo unaczynienia miednicy a w szczególności unaczynienia prącia po podaniu kontrastu.