Badanie urodynamiczne jest złotym standardem diagnostyki zaburzeń oddawania moczu u kobiet i u mężczyzn. Jest to badanie najbardziej dokładne i precyzyjne. Polega na pomiarze ciśnień i pracy mięśniowej w obrębie układu moczowego po założeniu cewnika do pęcherza moczowego, odbytu oraz elektrod w okolicy krocza. Niestety, ma ono pewne wady. Jedną z najważniejszych jest duży dyskomfort pacjentki/pacjenta podczas badania. Istotne są również jego koszty oraz stosunkowa trudność wykonania wymagająca obecności wykwalifikowanego personelu ( pielęgniarki, położnej, lekarza). Istotne są również powikłania po samym badaniu - około 20% osób ma po nim objawy zakażenia układu moczowego.

Biorąc pod uwagę w/w czynniki i dane od lat próbuje się zastąpić badanie urodynamiczne łatwiejszymi i tańszymi technikami diagnostycznymi. Można wyodrębnić wiele badań które być może nie są tak dokładne jak badanie urodynamiczne, ale potrafią wnieść wiele istotnych informacji dotyczących stanu zdrowia pacjentki/pacjenta i pozwalają na postawienie precyzyjnej diagnozy w tym na kwalifikację do zabiegu operacyjnego.

  • Dzienniczki mikcji

  • Podstawą diagnozy jest dobrze zebrany wywiad. Jej uzupełnieniem są dzienniczki mikcji w różnej formie, od prostych tabel częstość/objętość po dokładne dzienniczki z uwzględnieniem godziny i objętości oddanego moczu etc. Powinny być uzupełniane przez okres od 3 do 7 dni. Nie należy używać ich samodzielnie w trakcie procesu diagnostycznego.

Typy dzienniczków mikcji według Międzynarodowego Towarzystwa Kontynencji (ICS):

  • Tabela czasu mikcji - zawiera tylko informacji na temat częstości mikcji bez podania objętości

  • Tabela częstość/objętość - zawiera dane na temat czasu i objętości oddanego moczu

  • Dzienniczek mikcji - zawiera informacje jak w podpunkcie numer 2 oraz dane na temat nietrzymanie moczu, parć na pęcherz, objętość wypitych płynów, ilość zużytych zabezpieczeń etc.

Rysunek 1: Schemat przedstawiający dzienniczek mikcji (źródło: niepelnosprawni.pl) .

 

2) Test wkładkowe

Są to proste, nieinwazyjne metody diagnostyczne pozwalające na potwierdzenie istnienia nietrzymanie moczu za pomocą zważenie pustej wkładki przed i po teście. Głównym celem jest potwierdzenie utraty moczu w określonym okresie czasu ( jedna godzina, doba) w przypadku niejasnego wywiadu. Oprócz tego pozwala to na określenie wielkości utraty moczu np. przed kwalifikacją do zabiegu operacyjnego. Jest to tani, obiektywny i prosty sposób na potwierdzenie bądź wykluczenie nietrzymania moczu (NTM). W przypadku stwierdzenia nietrzymania moczu, pozwala w prosty sposób na określenie nasilenia choroby.

Rodzaje testów wkładkowych

Główny cel testu:

 1) potwierdzenie lub wykluczenie istnienia nietrzymania moczu

 2) jeśli zostanie potwierdzone rozpoznanie NTM, test wkładkowy pozwala zakwalifikować pacjenta do odpowiedniego stopnia nietrzymania moczu ( stopień lekki, średni, ciężki).

Rozróżniamy podstawowe testy jednogodzinne oraz 24 godzinne. Oprócz tego istnieją m.in. testy 20 minutowe oraz 48 godzinne.

Test wkładkowy 1 godzinny według standardów ICS:

Przed badaniem pacjentka/pacjent powinien być prawidłowo nawodniony - kolor moczu powinien być słomkowy. Podczas badania nie powinno się oddawać moczu. Jeśli dojdzie do niekontrolowanego parcia z mikcją, test powinien być zakończony.

Przebieg testu jednogodzinnego ( test wystandaryzowany)

  • Zważenie wkładki przed próbą

  • Pierwszy kwadrans badania: należy wypić 500ml płynu

  • Od 15 do 45 minuty należy chodzić w tym minimum raz po schodach

  • W ostatnim kwadransie należy wykonać następujące czynności: a) 10 przysiadów b) 10 kaszlnięć c) bieganie w miejscu 10 razy d) schylanie się po przedmiot z podłogi 5 razy e) mycie rąk pod kranem przez jedną minutę

  • Na koniec waży się ponownie wkładkę

  • Przebieg testu 24 godzinnego

  • Pacjent waży przed i po zużyciu każdą wkładkę założoną w ciągu trwania badania ( np. od 7:00 do 7:00). W trakcie trwania testu pacjent powinien wykonywać swoje zwykłe codzienne czynności. W przypadku tego testu nie należy wypijać dodatkowego płynu przed rozpoczęciem testu.

Interpretacja wyniku testu wkładkowego według ICS

Test 1 godzinny

Test 24 godzinny

Wartość odcięcia (kryterium postawienia diagnozy NTM)

powyżej 1 ml

powyżej 4 ml

Nietrzymanie moczu I stopnia (lekkie)

poniżej 10 ml

poniżej 20 ml

Nietrzymanie moczu średniego stopnia

11-50 ml

21-74 ml

Nietrzymanie moczu znacznego stopnia

powyżej 50 ml

powyżej 75 ml

źródło: ICS

Czy 1 ml to jest dużo ? 

1 ml w strzykawce

1ml w łyżce - to 25 kropel !

 

 

źródło: ICS Teaching Module, Pad Testing in Urinary Incontinence

3) Uroflowmetria (UFM)

To prosty, powtarzalny i tani sposób oceny objętości oddanego moczu w stosunku do czasu (ocena przepływu cewkowego). UFM pozwala stwierdzić  wiele zaburzeń urologicznych w sposób obiektywny - jest uważane za badanie przesiewowe w tej dziedzinie. Niekiedy niestety nie jest w stanie odróżnić ich źródła - widzimy końcowym wynik np słabszy przepływ moczu który może być spowodowany wieloma różnymi czynnikami. UFM wbrew powszechnemu przekonaniu nie wykonuje się tylko i wyłącznie u mężczyzn - stosuje się także i kobiet. Badanie polega na oddaniu moczu do specjalnego pojemnika w którym zamontowana elektroniczna waga pozwala na wykonanie potrzebnych obliczeń.

Prawidłowy przebieg badania UFM

  • Pacjentka/pacjent powinna/powinien wykonać mikcję z pełnym pęcherzem w pozycji w której oddaje mocz w domu ( na stojąco lub na siedząco etc).

  • Przed badaniem należy wypić ok 500ml płynu - ilość moczu poniżej 150ml oddanego w trakcie badania jest niewystarczająca aby postawić diagnozę.

  • Po wykonaniu badania osoba która wykonuje UFM powinna potwierdzić, że sposób oddania moczu przebiegł w sposób typowy.

  • Wyniki badania UFM

  • Przepływ cewkowy powyżej normy - sugeruje osłabienie mięśnia dna miednicy

  • Przepływ cewkowy poniżej normy - sugeruje przeszkodę podpęcherzową (przeszkodę anatomiczną lub czynnościową w przepływie moczu) lub osłabienie mięśnia pęcherza moczowego

 

Przykład uroflowmetru - po lewej widoczny jest urządzenie pomiarowe, po prawej jest widoczny jest pojemnik pomiarowy do którego oddaje się moczu (źródło: Meden Inmed)

 

Przykład wyniku badania uroflowmetrycznego ( źródło: Przegląd Urologiczny)

4) Ocena zalegania moczu po mikcji w USG

To kolejne badanie przesiewowe w zakresie zaburzeń oddawaniu moczu i zaburzeń ze strony dolnych dróg moczowych. Udowodniono, że jest to skuteczniejsza metoda oceniająca pozostającą ilość moczu w pęcherzu niż po założeniu cewnika dopęcherzowego.

Ocena zalegania powinna być wykonana praktycznie u każdej osoby po UFM oraz u wszystkich osób z zaburzeniami oddawaniu moczu. Osoby ze znacznym zaleganiem moczu ( powyżej 100ml) powinny być poddane dalszej pogłębionej diagnostyce urologicznej włączając w to zabieg operacyjny.

Stany chorobowe w przebiegu których może wystąpić znaczne zaleganie moczu po mikcji w USG (tzn. wynik nieprawidłowy):

  • Pęcherz neurogenny

  • Przeszkoda podpęcherzowa np. łagodny rozrost stercza, zwężenie cewki moczowej, nadaktywność zwieracza cewki moczowej, kamica pęcherza moczowego i cewki moczowej

  • Uchyłki pęcherza moczowego

  • Odpływy pęcherzowo-moczowodowe

5) Ocena ściany pęcherza w USG (ang. Bladder wall thickness - skrót BWT).

To szybka przesiewowa metoda pozwalająca stwierdzić czy istnieje u danej osoby przeszkoda podpęcherzowa - można ją podejrzewać przy grubości ściany pęcherza powyżej 5 mm ( najlepiej ocenić ją w powiększeniu). Jest to badanie bardziej czułe w tym zakresie niż UFM. Badanie należy wykonać przy obecności co najmniej 250 ml w pęcherzu.

6) Wpuklanie się gruczołu krokowego do pęcherza w USG (ang. Intravesical prostatic protrusion - skrót IPP)

To ocena długości gruczołu krokowego którą dzielimy na 3 stopnie w zależności od długości wpuklającego się stercza ( tzw. prostaty). Im większy stopień, tym większa szansa ( do 86% w stopniu III), że pacjent posiada przeszkodę podpęcherzową.

7) Nieinwazyjne badanie urodynamiczne

Istnieją próby wprowadzenia badania podobnego w jakości i dokładności do badania urodynamicznego które nie wymagałoby aż tak inwazyjnego przebiegu badania i zakładanych do ciała pacjenta cewników. Niestety, do tej pory żaden z nich nie został w pełni ustandaryzowany i wprowadzony do powszechnego użytku. Wyprodukowano i testowane je m.in. pod postacią łączników zakładanych do cewki moczowej lub zacisków prąciowych.

Wnioski

Większość wyżej wymienionych badań jest szeroko i często stosowana w praktyce z uwagi na ich prostotę, szybkość wykonania oraz niską cenę. Pozwala to często na precyzyjne postawienie diagnozy. Urodynamika zatem powinna być zarezerwowana dla wyselekcjonowanych osób, a nie jako badanie podstawowe. U większości osób w trakcie diagnostyki w zupełności wystarczające będą badania nieinwazyjne. Cały czas trwają badania nad nowymi badaniami przesiewowymi w zakresie diagnostyki zaburzeń w obrębie czynności dolnych dróg moczowych. Wydaje się, że w przyszłości urodynamika nie zostanie zastąpiona przez jedno, ale przez serię badań wykonywane.

Kategorie: Urodynamika

Powiązane Posty

Urodynamika

Uretrocystoskopia (Cystoskopia)

Informacja dla pacjenta (opis świadczenia, przebieg, możliwe powikłania, przygotowanie): 1. RODZAJ SCHORZENIA I WSKAZANIA DO BADANIA. Uretrocystoskopia jest badaniem diagnostycznym układu moczowego, służącym do obrazowania niektórych patologii anatomicznych lub czynnościowych w obrębie pęcherza moczowego i Czytaj więcej…