1 Wstęp

Objawy ze strony dolnych dróg moczowych są trudne do opisania. Z racji tabu jakim jest otoczony układ moczowy bardzo często pacjentom trudno jest wyraźnie nakreślić z jakim problemem zgłaszają się do lekarza. Podobne objawy mogą odpowiadać zupełnie innym chorobom.

W niniejszym krótkim artykule powinni Państwo nauczyć się jak opisywać swoje objawy ze strony cewki moczowej i pęcherza. Pomoże to jednocześnie znaleźć definicję odczuwanych przez Państwa dolegliwości, zaś lekarzowi pozwoli precyzyjniej i łatwiej przeprowadzić wstępną diagnostykę oraz zalecić odpowiednie leczenie.

2) Anatomia i czynność dróg moczowych

2.1 Anatomia dróg moczowych

Dolnymi drogami moczowymi u kobiet i u mężczyzn nazywamy pęcherz moczowy oraz cewkę moczową. U mężczyzn cewka moczowa jest dłuższa i zawiera odcinki przechodzące przez gruczoł krokowy (prostatę) i prącie. Do pęcherza moczowego stale spływa mocz z górnych dróg moczowych tzn z nerek i moczowodów.

Rys. 1 Prawidłowa budowa układu moczowego. Źródło: Europejskie Towarzystwo Urologiczne

2.2 Prawidłowa czynność dolnych dróg moczowych

Dolne drogi moczowe u kobiet i u mężczyzn odpowiadają za gromadzenie oraz wydalanie moczu. Znajdują się one w podbrzuszu, za spojeniem łonowym. U kobiet za pęcherzem i cewką moczową leży macica i pochwa a następnie odbytnica. U mężczyzn pod pęcherzem wokół cewki moczowej leży gruczoł krokowy zaś za samym pęcherzem leży bezpośrednio odbytnica.

Rys. 2 Prawidłowa budowa dolnych dróg moczowych u kobiet i u mężczyzn. Źródło: zdrowie.gazeta.pl

Normalnie w trakcie oddawania moczu pęcherz moczowy kurczy się i dochodzi do jego całkowitego opróżnienia. Większość czasu jednak pęcherz magazynuje mocz i nie kurczy się samoistnie zaś zwieracz cewki moczowej rozluźnia się tylko na czas oddaniu moczu (mikcji). Wszelkie odstępstwa od tej normy (np. parcia na mocz, zaleganie moczu) nazywamy dolegliwościami ze strony dolnych dróg moczowych.

3) Dolegliwości ze strony dolnych dróg moczowych (ang. LUTS)

Jako LUTS definiujemy objawy które skłaniają pacjentkę lub pacjenta do konsultacji lekarskiej. Można je podzielić ogólnie na trzy rodzaje: dotyczące fazy napełniania pęcherza moczowego, jego opróżniania oraz objawy pojawiające się po mikcji. Jest to podział zalecany przez Międzynarodowe Towarzystwo Kontynencji (ICS).  Należy zwrócić uwagę w którym momencie występują u Państwa dane objawy i następnie postarać się je sprecyzować wraz z podanymi w tym artykule pojęciami.

Czynniki ryzyka rozwoju LUTS:

  • Otyłość

  • Zaburzenia metaboliczne np cukrzyca

  • Zakażenia układu moczowego i zakażenia układu płciowego męskiego

  • Wiek

  • Jeśli chodzi o pochodzenia tych objawów to wbrew powszechnej opinii nie są one spowodowane tylko przez 1-2 źródła.

  • Przyczyny LUTS:

  • zaburzenia statyki narządu rodnego (u kobiet)

  • łagodny rozrost stercza tzn prostaty ( u mężczyzn)

  • pęcherza nadaktywny

  • pęcherz neurogenny

  • kamica moczowa

  • przewlekły zespół bólowy miednicy

  • zakażenia układu moczowego

  • zaburzenia endokrynologiczne

  • ciało obce znajdujące się w układzie moczowym

  • nowotwór urotelialny

  • zwężenia cewki moczowej

  • poliuria nocna

  • rak stercza (rak prostaty) u mężczyzn

  • 3.1 Objawy dotyczące gromadzenia (napełniania) moczu w pęcherzu moczowym

  • 3.1.1 Zmiana częstości oddawania moczu - w przypadku zwiększenia częstości w ciągu dnia mówimy o częstomoczu dziennym, zaś w nocy o nokturii. Należy zgłosić lekarzowi jak często odwiedza się toaletę obecnie oraz przed pojawieniem się dolegliwości (np jedna wizyta w nocy w toalecie nie wpływała na jakość snu a już trzykrotne odwiedziny powodują problemy). Najważniejsze jest to co, co przeszkadza pacjentowi nie same obiektywne wyniki.

  • częstomocz dzienny - to wzmożona ilość mikcji w ciągu dnia

  • nytkuria, nokturia - to wzmożona ilość mikcji w nocy

  • parcia na mocz, parcia naglące - nagłe uczucie konieczności oddania moczu

  • nietrzymanie moczu - jest niekontrolowany wyciek moczu w każdej ilości - można je podzielić na wysiłkowe (przy kaszlu, kichaniu etc) , z parć naglących (pojawia się przy parciach na mocz) oraz mieszane (wysiłkowe i z parć naglących występujące razem)

  • ciągły wyciek moczu - może być spowodowany m.in. przetoką w obrębie układu moczowego

  • 3.1.2 Objawy pęcherzowe w trakcie fazy napełniania

  • brak czucia pęcherzowego - pacjent nie odczuwa moczu w pęcherzu

  • wzmożone czucie pęcherzowe - pacjent jest świadomy wcześniejszej potrzeby oddania moczu niż zwykle/wcześniej

  • osłabione czucie pęcherzowe - pacjent odczuwa gromadzenie się moczu w pęcherzu, ale nie ma potrzeby oddania moczu

  • 3.1.3 Objawy LUTS w trakcie oddawaniu moczu / opróżniania pęcherza moczowego

  • osłabiony strumień moczu/słaby strumień moczu - pacjent odczuwa zmianę siły strumienia moczu

  • rozproszony strumień moczu - oznacza rozdzielenie się strumienia moczu

  • trudności w rozpoczęciu oddawaniu moczu - pacjent odczuwa późniejsze oddanie moczu w stosunku do momentu w którym jest gotowy oddać mocz

  • wysiłek i wzmożona praca podczas oddawania moczu - w celu oddania moczu pacjent musi pracować we wzmożony sposób tłocznią brzuszną (przeć)

  • przerywany strumień moczu

  • 3.1.4 Objawy odczuwane po mikcji (po oddaniu moczu)

  • nietrzymanie moczu po mikcji / bezwiedne wykapywanie moczu po mikcji

  • uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza moczowego

  • 3.1.5 Inne dolegliwości

  • Wypadanie narządu rodnego (u kobiet) - obrzmienie pochwy, uczucie wypychania etc wymagającego czasami ręcznej korekcji celem oddania moczu lub kału. Należy w tym przypadku skonsultować się ginekologicznie.

  • Nietrzymanie moczu występujące w określonej sytuacji np w trakcie stosunku, podczas śmiechu.

  • Ból narządów płciowych zewnętrznych.

  • 4 Kwestionariusze

  • Inną skuteczną metodą pozwalającą na opisanie LUTS są kwestionariusze. Są to gotowe zestawy pytań. Odpowiadając na nie i sumując ilość punktów lekarz może zorientować się do co do nasilenia choroby występującej u Państwa. Kwestionariusze mogą też służyć podczas monitorowania leczenia. Skuteczne leczenie powinno objawiać się także między innymi zmniejszeniem wyniku uzyskanego w kwestionariuszu.

  • W Polsce często używanymi narzędziami są UDI-6 u kobiet oraz IPSS u mężczyzn.

Przykładowe pytania z kwestionariusza UDI-6:

Pytanie 1: Czy występuje u Pani częste oddawanie moczu w ciągu doby?

Pytanie 2: Czy występuje u Pani nietrzymanie moczu związane z uczuciem parcia?

Pytanie 3: Czy nietrzymanie moczu ma związek z aktywnością fizyczną?

Przykładowe pytania z kwestionariusza IPSS:

     

Pytanie 1. Jak by się Pan czuł, gdyby dolegliwości ze strony układu moczowego utrzymywały się w dalszym ciągu na obecnym poziomie?

Pytanie 2. Jak często zaobserwował Pan przerywany strumień moczu (zacinanie się)?

     

Pytanie 3. Jak często miał Pan uczucie nagłej konieczności oddania moczu?

Obydwa kwestionariusze można ściągnąć w formacie pdf pod poniższym adresem:

http://zdrowydialog.pl/wp-content/themes/zdrowydialog/inc/pdf/materialy-informacyjne/informator-dla-pacjenta.pdf

5 Dzienniczek mikcji

Jest to bardzo niedoceniane narzędzie które pozwala niezwykle precyzyjnie opisać i przedstawić funkcjonowanie układu moczowego. Istnieją jego różne typy, można notować samo częstość chodzenia do toalety, ale także uwzględniać objętości oddanego moczu (zarówno tego którego oddano w sposób kontrolowany jak i w trakcie epizodów nietrzymania moczu).

Dzienniczek mikcji w formacie pdf można ściągnąć pod poniższym adresem:

http://fizjopelvi.pl/downloads/a4_dzienniczek_mikcji_fizjopelvi_a.pdf

6 Wnioski

Poznanie terminologii i narzędzi opisujących dolegliwości ze strony układu moczowego pozwala na dokładne i precyzyjne wyjaśnienie objawów które Państwa dotykają. Dzięki temu zwiększają Państwo szansę na postawienie prawidłowej diagnozy. Warto mimo wszystko każde określenie oraz nurtujące Państwa pytanie mieć zapisane na kartce po to, aby w trakcie wizyty w gabinecie ich nie zapomnieć. Do rozważenia jest także udanie się na wizytę do urologa wraz z osobą towarzyszącą.

Kategorie: Urodynamika

Powiązane Posty

Urodynamika

Uretrocystoskopia (Cystoskopia)

Informacja dla pacjenta (opis świadczenia, przebieg, możliwe powikłania, przygotowanie): 1. RODZAJ SCHORZENIA I WSKAZANIA DO BADANIA. Uretrocystoskopia jest badaniem diagnostycznym układu moczowego, służącym do obrazowania niektórych patologii anatomicznych lub czynnościowych w obrębie pęcherza moczowego i Czytaj więcej…